Η έννοια της επιθυμίας στην Λακανική Ψυχανάλυση

Η επιθυμία είναι μια από τις κεντρικές έννοιες στη διδασκαλία του Ζακ Λακάν και αποτελεί βασικό άξονα της ψυχαναλυτικής εμπειρίας. Για τον Λακάν, η επιθυμία δεν ταυτίζεται ούτε με τις βιολογικές μας ανάγκες ούτε με τις συνειδητές μας επιδιώξεις. Είναι κάτι πιο βαθύ, που αφορά το υποκείμενο σε σχέση με τον Άλλο και με τον λόγο (Lacan, 1992). Ο Λακάν διακρίνει τρία επίπεδα: την ανάγκη, τη ζήτηση και την επιθυμία. Η ανάγκη σχετίζεται με το βιολογικό και ικανοποιείται άμεσα. Η ζήτηση υπερβαίνει την ανάγκη και εμπεριέχει το αίτημα για αγάπη, αναγνώριση, αποδοχή από τον Άλλο. Τέλος, η επιθυμία είναι αυτό που απομένει πέρα από την ανάγκη και τη ζήτηση. Δεν αναφέρεται σε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο, αλλά σε ένα κενό που δεν μπορεί ποτέ να καλυφθεί πλήρως (Fink, 1995). Η επιθυμία δεν υπάρχει ανεξάρτητα. Διαμορφώνεται σε σχέση με τον Άλλο. Ο Λακάν έλεγε ότι <η επιθυμία είναι η επιθυμία του Άλλου>. Αυτό σημαίνει ότι το υποκείμενο επιθυμεί όχι μόνο αυτό που νομίζει ότι θέλει, αλλά και αυτό που πιστεύει ότι ο Άλλος επιθυμεί ή περιμένει από αυτό. Έτσι, η επιθυμία έχει πάντοτε μια διάσταση που ξεπερνά το άτομο και συνδέεται με τον λόγο και τη σχέση με τους άλλους. Η επιθυμία στρέφεται πάντα προς κάτι που φαίνεται να μπορεί να καλύψει την έλλειψη, αλλά ποτέ δεν την καλύπτει ολοκληρωτικά. Το αντικείμενο αυτό, που ο Λακάν ονόμασε <αντικείμενο μικρό α> , δεν είναι ένα πραγματικό πράγμα που μπορεί κανείς να κατέχει, αλλά μια φανταστική μορφή που δίνει κατεύθυνση στην επιθυμία (Evans, 1996). Γι’ αυτό η επιθυμία δεν σταματά ποτέ. Μόλις κάτι φανεί ότι “ικανοποιεί”, αμέσως κάτι άλλο αναδύεται στη θέση του (Leader,2014). Στην ψυχαναλυτική διαδικασία, το ζητούμενο δεν είναι να ‘ικανοποιηθεί’ η επιθυμία ούτε να δοθεί μια απλή απάντηση στο “τι θέλω”. Η ανάλυση βοηθά το υποκείμενο να έρθει σε επαφή με αυτό που το κινεί, με τον τρόπο που συνδέεται με την έλλειψη και με τη δική του μοναδική επιθυμία. Η ανάληψη αυτής της επιθυμίας είναι που μπορεί να φέρει μια αλλαγή στη ζωή, όχι επειδή εξαφανίζει τα συμπτώματα, αλλά επειδή δίνει στο υποκείμενο μια διαφορετική σχέση με αυτά και με τον εαυτό του (Lacan, 1992 & Fink,1995). Με άλλα λόγια, η επιθυμία στον Λακάν δεν είναι κάτι που “λύνεται” ή “ικανοποιείται”, αλλά κάτι που μας ορίζει, μας κατευθύνει και μας καλεί να βρούμε τη δική μας θέση απέναντί της.

Evans, D. (1996). An introductory dictionary of Lacanian psycoanalysis. Routledge. Fink, B. (1995). The Lacanian subject: between language and jouissance . Princeton University Press. Lacan, J. (1992). The seminar of Jacques Lacan, Book VII:The ethics of psycoanalysis , 1959-1960 (J-A. Miller, Ed. D. Porter, Trans.). W.W. North & Company. Leader. D. (2014). Lacanian psycoanalysis: A contrmporary introduction . Routledge.